Spadek inflacji i związana z tym redukcja stóp procentowych, a także nadpłynność sektora bankowego oraz wprowadzenie tzw. podatku Belki, przyczyniły się do istotnego spadku rentowności lokat bankowych. Aby odwieść klientów od wy­cofywania wkładów, a także zapewnić potencjalnie wyższą rentowność, banki wprowadziły do swojej oferty walutowe depozyty strukturyzowane, które mają jedną zasadniczą wadę w stosunku do depozytów klasycznych. Jest nią ryzyko, które sprawia, iż inwestor może nie dość, że nie otrzymać odsetek od złożonego depozytu, to jeszcze (wskutek opcji przynależnych bankowi oraz prowizji typu up front) stracić część kapitału. Taka jest jednak charakterystyka instrumen­tów spekulacyjnych: podwyższona rentowność w zamian za zwiększone ryzyko.

Dziś i w kolejnych częściach zaprezentujemy konstrukcję oraz zastosowanie walutowych depozytów strukturyzowanych. Należą one do kategorii instrumentów strukturyzowanych, która oprócz instrumentów walutowych obejmuje:
•  depozyty indeksowe (rentowność zależna od kształtowania się indeksów cen akcji, obligacji, tytułów uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych itp.),
•  obligacje indeksowe (wysokość kuponu zależna od kształtowania się in­deksów cen akcji, obligacji, tytułów uczestnictwa w funduszach inwesty­cyjnych itp.),
•  strukturyzowane obligacje walutowe (wysokość kuponu zależna od kształ­towania się kursu/kursów walutowych).

Co to jest?
To wszelkiego rodzaju depozyty walutowe, które nie spełniają choć jednej z niżej wymienionych cech:
•  wpłata i wypłata środków następuje zawsze w tej samej walucie,
•  w przypadku rozwiązania umowy depozytu zgodnie z terminem umow­nym inwestor zawsze otrzymuje odsetki,
•  poziom oprocentowania uzależniony jest wyłącznie od rynkowej stawki procentowej, okresu i kwoty depozytu.

Podstawowym celem zastosowania walutowych depozytów strukturyzowa­nych jest zwiększenie dochodu odsetkowego (ang. yield enhancement) przy jed­noczesnej akceptacji zwiększonego ryzyka.

Najczęściej stosowane depozyty dwuwalutowe DCD
Do najczęściej stosowanych walutowych depozytów strukturyzowanych zalicza się depozyty dwuwalutowe (ang. Dual Currency Deposits, DCD). DCD to instru­ment spekulacyjny o charakterze depozytowym, którego konstrukcja polega na tym, że kapitał wypłacony przez bank w dniu zakończenia okresu lokaty może być denominowany w innej walucie niż założono depozyt.

Możliwość taka występuje, gdyż instrumentem decydującym o ewentualnym zwiększeniu dochodowości lokaty jest opcja walutowa, wystawiana przez klienta bankowi. Bank, nabywając opcję, nie wypłaca jednak premii, lecz gwarantuje Wyższe oprocentowanie dla waluty, w której złożono depozyt.

Formy i warunki stosowania depozytów DCD
1)  DCD z opcją kupna (call) - nabywca opcji (bank) ma prawo nabyć walutę, w której denominowany jest depozyt (walutę główną),
2)  DCD z opcją sprzedaży (put) - nabywca opcji (bank) ma prawo sprzedać inną walutę (walutę główną) w zamian za walutę, w której denominowany jest depozyt (walutę kwotowaną).

Opcja powiązana z depozytem spełnia następujące warunki:
• kwota nominalna (ang. notional value) odpowiada kwocie złożonego de­pozytu,
• opcja jest opcją dostawną,
• opcja jest opcją europejską, z datą wymagalności tożsamą z datą wyga­śnięcia depozytu.

Prawa banku-nabywcy opcji
W przypadku DCD z opcją call, bank wykorzysta przynależne mu prawo kupna waluty, w której wyrażony jest depozyt, jeśli w dniu wygaśnięcia depozytu kurs rynkowy będzie wyższy od kursu rozliczenia opcji. Nastąpi wówczas przewalutowanie depozytu. W przypadku DCD z opcją put bank wykorzysta przyna­leżne mu prawo sprzedaży waluty, w której wyrażony jest depozyt, jeśli w dniu wygaśnięcia kurs rynkowy będzie niższy od kursu rozliczenia opcji, co równo­ważne jest z przewalutowaniem.

Realizacja opcji oznacza otrzymanie przez klienta zwrotu kapitału wraz z odsetkami (stopa procentowa dla waluty depozytu) w innej walucie. Jeśli za­tem opcja call EUR/PLN zostanie wykonana, a złożono depozyt np. w EUR, ka­pitał wraz z odsetkami dla EUR zostanie przemnożony przez kurs rozliczenia opcji (niższy od kursu rynkowego). Alternatywnie (otrzymany wynik będzie iden­tyczny) można przeliczyć kapitał w walucie depozytu na kapitał w innej walucie, według kursu rozliczenia opcji, i następnie od uzyskanej kwoty wyliczyć odsetki (stosując stopę dla waluty depozytu).

Rentowność opcji zależna od poziomu kursu
Jeśli lokata DCD została założona w walucie obcej, jej rentowność zależna jest od poziomu kursu walutowego nie tylko w sensie różnicy między kursem obowiązującym na dzień zawiązania depozytu i kursem na dzień jego rozwiąza­nia, ale również od tego, czy kurs w dniu wygaśnięcia opcji jest korzystny dla nabywcy opcji (banku).

Należy jednocześnie zwrócić uwagę, że transakcja opcyjna charakteryzuje się płatnością premii „z góry", zaś odsetki płatne są z dołu. Z tego względu na­leży wyznaczyć wartość przyszłą premii i następnie dodać ją do odsetek. Założenia przyjęte w kalkulacji rentowności DCD są następujące (poza wyżej wymienionymi):
• premia przeliczana jest wg kursu kasowego na walutę depozytu i oprocentowana według stopy oprocentowania depozytów w tej walucie,
• odsetki od depozytu oraz wartość przyszła premii (premia wraz z odset­kami) odnoszone są do kwoty depozytu, co - uwzględniając ewentualną annualizację i kapitalizację - pozwala na określenie rentowności lokaty (w walucie tej lokaty).

Tab. 1. Wyznaczanie stopy oprocentowania lokaty DCD

Kwota depozytu	1.000.000 EUR
Rodzaj lokaty	Roczna, bez kapitalizacji odsetek
Oprocentowanie klasycznej lokaty w EUR	0,6% p.a
Kurs spot EUR/PLN (na dzień zawiązania lokaty)	3,9500
Opcja	Call, ITM, premia z góry
Premia	50.000 EUR
Wartość premii na dzień rozwiązania umowy depozytu	50.300 EUR
Wartość odsetek (płatne z dołu):	6.000 EUR
Łączna wartość dochodu na dzień rozwiązania umowy depozytu	56.300 EUR
Oprocentowanie lokaty DCD (roczna, bez kapitalizacji)	5,63%

Źródło: opracowanie własne.

Przykładowe zastosowanie Dual Currency Deposits zaprezentowano w ta­b. 2-5, akcentując z jednej strony możliwość realizacji ponadprzeciętnej ren­towności, z drugiej zaś - ryzyko utraty części zainwestowanego kapitału (zakła­damy, że inwestor, stosując w dniu rozwiązania umowy kurs spot, przewalutuje środki na walutę, w której złożony był depozyt).

Tab. 2. DCD call jako instrument zwiększenia rentowności lokaty walutowej

Kwota zainwestowana (kwota depozytu)	1.000.000 USD
Rodzaj depozytu	Roczny, bez kapitalizacji
Oprocentowanie klasycznego depozytu w USD (roczny, bez kapitalizacji)	0,5% p.a.
Oprocentowanie klasycznego depozytu w PLN (roczny, bez kapitalizacji)	3,50% p.a.
Oprocentowanie DCD	6% p.a.
Opcja	cali (USD/PLN)**
Kurs spot w dniu zawarcia umowy depozytu	3,1000
Kurs wykonania opcji	3,1500
Kurs spot w dniu rozwiązania depozytu	3,1200
Przewalutowanie	Nie (opcja nie jest wykonana)
Zysk odsetkowy	60.000 USD
Rentowność lokaty DCD (w USD)	6,00% p.a.
Rentowność lokaty w PLN*	6,68% p.a.

* Przy założeniu, że środki w PLN zostały przewalutowane na USD celem założenia lokaty i następnie (po zakończeniu lokaty) powtórnie przewalutowane na PLN - w obu przypadkach przewalutowanie miało miejsce wg kursu spot.
** Opcja zakupu USD w zamian za PLN po kursie równym kursowi rozliczenia opcji.
Źródło: opracowanie własne.

Tab. 3. DCD call - pogorszenie rentowności lokaty walutowej

Kwota zainwestowana (kwota depozytu)	500.000 EUR
Rodzaj depozytu	Miesięczny
Oprocentowanie klasycznego depozytu w EUR (miesięczny)	0,6% p.a.
Oprocentowanie DCD	7% p.a.
Opcja	call (EUR/PLN)***
Kurs spot EUR/PLN w dniu zawarcia umowy depozytu	3,7900
Kurs wykonania opcji EUR/PLN	3,8000
Kurs spot EUR/PLN w dniu rozwiązania depozytu	4,2000
Przewalutowanie	Tak (opcja jest wykonana)
Kurs przewalutowania (EUR/PLN)	3,8000
Zysk odsetkowy w EUR	2.962 EUR
Rentowność lokaty DCD (w EUR)*	-107,85% p.a. (-8,99% miesięcznie)
Rentowność lokaty w PLN (bez uwzględnienia utraconych korzyści związanych z realizacją opcji przez bank)**	7,28% p.a.

* Zakładając, że inwestor w dniu rozwiązania lokaty przewalutuje PLN na EUR.
** Przy założeniu, że środki w PLN zostały przewalutowane na USD celem założenia lokaty i następnie (po zakończeniu lokaty) powtórnie przewalutowane na PLN - w obu przypadkach przewalutowanie miało miejsce wg kursu spot.
*** Opcja zakupu USD w zamian za PLN po kursie równym kursowi rozliczenia opcji.
Źródło: opracowanie własne.

Tab. 4. DCD put jako instrument zwiększenia rentowności lokaty walutowej

Kwota zainwestowana (kwota depozytu)	1.000.000 PLN
Rodzaj depozytu	Roczny, bez kapitalizacji
Oprocentowanie klasycznego depozytu w PLN (roczny, bez kapitalizacji)	3,5% p.a.
Oprocentowanie DCD	10% p.a.
Opcja	put (USD/PLN)*
Kurs spot w dniu zawarcia umowy depozytu	3,1000
Kurs wykonania opcji	3,1500
Kurs spot w dniu rozwiązania depozytu	3,3200
Przewalutowanie	Nie (opcja nie jest wykonana)
Zysk odsetkowy	100.000 PLN
Rentowność lokaty DCD (w PLN)	10,00% p.a.

* Opcja sprzedaży USD w zamian za PLN po kursie równym kursowi rozliczenia opcji.
Źródło: opracowanie własne.

Tab. 5. Dual Currency Deposit - pogorszenie rentowności lokaty walutowej

Kwota zainwestowana (kwota depozytu)	2.000.000 PLN
Rodzaj depozytu	Miesięczny
Oprocentowanie klasycznego depozytu w EUR (miesięczny)	0,6% p.a.
Oprocentowanie DCD	7% p.a.
Opcja	call (EUR/PLN)***
Kurs spot EUR/PLN w dniu zawarcia umowy depozytu	3,7900
Kurs wykonania opcji EUR/PLN	3,8000
Kurs spot EUR/PLN w dniu rozwiązania depozytu	4,2000
Przewalutowanie	Tak (opcja jest wykonana)
Kurs przewalutowania (EUR/PLN)	3,8000
Zysk odsetkowy w EUR	2.962 EUR
Rentowność lokaty DCD (w EUR)*	-107,85% p.a. (-8,99% miesięcznie)
Rentowność lokaty w PLN (bez uwzględnienia utraconych korzyści związanych z realizacją opcji przez bank)**	7,28% p.a.

* Zakładając, że inwestor w dniu rozwiązania lokaty przewalutuje PLN na EUR.
** Przy założeniu, że środki w PLN zostały przewalutowane na USD celem założenia lokaty i następnie (po zakończeniu lokaty) powtórnie przewalutowane na PLN - w obu przypadkach przewalutowanie miało miejsce wg kursu spot.
*** Opcja zakupu USD w zamian za PLN po kursie równym kursowi rozliczenia opcji.
Źródło: opracowanie własne.

Gdyby Klient nie korzystał z DCD, zyskałby kwotę 498.642 PLN, co oznacza rentowność na poziomie 12,55% p.a.

Dla kogo i na jakich warunkach?
W Polsce DCD są oferowane na następujących warunkach:
•  dla osób fizycznych i przedsiębiorstw,
•  waluty podstawowe: PLN, USD, EUR, GBP oraz CHF,
•  kurs referencyjny, z którym porównywany jest kurs terminowy - średni kurs NBP,
•  dzień wygaśnięcia DCD - 2 dni przed datą wygaśnięcia złożonego depo­zytu,
•  waluty zastępcze: PLN, USD, EUR, GBP oraz CHF,
•  na okres od 1 tygodnia do 1 roku (zazwyczaj są to depozyty na okres od 2 tygodni do 1 miesiąca),
•  minimalna kwota depozytu wynosi od 100.000 PLN lub równowartość tej kwoty w walucie obcej.

Banki w Polsce oferują również inne formy walutowych depozytów strukturyzowanych, które popularnością ustępują transakcjom DCD. Dystrybucja tych produktów odbywa się albo wśród klientów detalicznych, albo korporacyjnych (do ww. odbiorców skierowane są odrębne oferty). W dalszych częściach przedstawimy konstrukcje takie, jak: korytarzowy depozyt strukturyzowany, depozyt dwukorytarzowy, depozyt binarny, depozyt koszykowy, depozyt konwertowany typu one-touched, depozyt złotowy o dochodzie zależnym od kursu walutowego w dniu wygaśnięcia, depozyt partycypacyjny.


Autor: Sylwia Hucik Gaicka
Analityk portalu waluty.com


ŹRÓDŁA:
1.Gudaszewski W:, Hnatiuk M., Lachowicz A., Diagnoza światowego i polskiego rynku instrumentów strukturyzowanych, „Rynek Terminowy" Nr 26 (4/04).
2.Niedziółka P., Walutowe depozyty strukturyzowane w Polsce, Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów, ZN Nr 67, SGH, Warszawa 2006.
3.Zając J., Polski rynek walutowy w praktyce, Wyd. LIBER, wyd. III rozszerzone i uaktualnione, Warszawa 2002.