Podatek od darowizny zależy od tego, kto komu daje, a nie od tego, co daje. Grupa podatkowa, do której należy obdarowany względem darczyńcy, decyduje o kwocie wolnej i o stawce. Najbliższa rodzina może skorzystać z całkowitego zwolnienia, ale pod warunkiem, którego przekroczenie terminu przekreśla bezpowrotnie.
Trzy grupy podatkowe
Do pierwszej należą małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha i teściowie. Do drugiej dalsza rodzina, między innymi zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców i małżonkowie rodzeństwa. Do trzeciej wszyscy pozostali, w tym partner w związku nieformalnym.
Każda grupa ma własną kwotę wolną i własną skalę. Im dalsze pokrewieństwo, tym niższa kwota wolna i wyższe stawki.
Aktualne kwoty wolne i stawki sprawdź na podatki.gov.pl, bo były w ostatnich latach zmieniane, a wartości krążące w sieci bywają sprzed podwyżki.
Zwolnienie dla najbliższej rodziny i jego pułapka
Tak zwana grupa zerowa, czyli małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha, może skorzystać z całkowitego zwolnienia, bez względu na wartość darowizny.
Warunkiem jest zgłoszenie darowizny na formularzu SD-Z2 w terminie sześciu miesięcy od powstania obowiązku podatkowego. Termin jest nieprzywracalny. Po jego upływie darowizna jest opodatkowana na zasadach ogólnych dla pierwszej grupy, nawet między rodzicem a dzieckiem.
Przy darowiźnie pieniężnej dochodzi drugi warunek: udokumentowanie przekazania środków przelewem na rachunek albo przekazem pocztowym. Gotówka wręczona z ręki do ręki, bez śladu bankowego, nie spełnia tego wymogu i zwolnienie przepada, choćby zgłoszenie było w terminie.
Kiedy zgłoszenie jest zbędne
Gdy darowizna została sporządzona w formie aktu notarialnego, bo wtedy notariusz jest płatnikiem i zgłasza ją sam. Dotyczy to przede wszystkim nieruchomości.
Gdy wartość nie przekracza kwoty wolnej dla danej grupy, liczonej narastająco z okresu pięciu lat wstecz od tej samej osoby.
Ten drugi warunek jest często pomijany. Kilka mniejszych darowizn od tej samej osoby sumuje się, więc czwarta z rzędu może przekroczyć próg, mimo że każda z osobna była poniżej.
Prezenty okolicznościowe
Zwykłe prezenty urodzinowe, ślubne czy świąteczne również podlegają tym zasadom, jeśli ich wartość przekracza kwotę wolną. W praktyce przy typowych prezentach próg nie jest osiągany, ale przy kopercie ślubnej od bliskiej rodziny bywa różnie.
Przy większych kwotach ślubnych warto rozważyć zgłoszenie, zwłaszcza jeśli środki mają posłużyć na zakup mieszkania. Urząd przy transakcji o dużej wartości pyta o pochodzenie środków, a zgłoszona darowizna jest wtedy gotową odpowiedzią.
Darowizna a pożyczka
To dwie różne czynności i mają różne konsekwencje podatkowe. Pożyczka między najbliższą rodziną również może korzystać ze zwolnienia, ale rządzi się własnymi przepisami i własnym formularzem.
Nie warto nazywać darowizny pożyczką dla wygody ani odwrotnie. Przy weryfikacji liczy się rzeczywisty charakter czynności, a nie nazwa nadana w umowie, i przekwalifikowanie skutkuje zaległością z odsetkami.
