Do VAT bierzesz średni kurs NBP z ostatniego dnia roboczego przed dniem powstania obowiązku podatkowego, czyli zwykle przed dniem dostawy towaru lub wykonania usługi. Gdy fakturę wystawiasz przed dostawą, liczy się ostatni dzień roboczy przed dniem jej wystawienia. Data faktury nie ma znaczenia, jeśli wystawiasz ją po dostawie.
Faktura po dostawie, czyli najczęstszy przypadek
Obowiązek podatkowy w VAT powstaje co do zasady w dniu dostawy towaru albo wykonania usługi. Od tej daty cofasz się do ostatniego dnia roboczego i stamtąd bierzesz kurs średni z tabeli A. Tak stanowi art. 31a ustawy o VAT (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1263).
Przykład: wykonujesz usługę za 10 000 euro netto w poniedziałek 12 października 2026 r., a fakturę wystawiasz dzień później. Ostatni dzień roboczy przed poniedziałkiem to piątek 9 października, więc kurs wynosi 4,3775 zł (tabela 197/A/NBP/2026). Podstawa opodatkowania to 43 775,00 zł, a VAT przy stawce 23% to 10 068,25 zł.
Kwotę VAT musisz pokazać na fakturze w złotych, przeliczoną tym samym kursem co podstawa. Grosze zaokrąglasz zwyczajnie: końcówkę poniżej pół grosza pomijasz, od pół grosza w górę zaokrąglasz do pełnego grosza. Jak data dostawy wpływa na samo rozliczenie VAT, opisujemy w tekście o dacie sprzedaży na fakturze.
Zamiast kursu NBP możesz wybrać ostatni kurs Europejskiego Banku Centralnego z dnia poprzedzającego powstanie obowiązku. Waluty inne niż euro przeliczasz wtedy przez ich kurs względem euro.
Faktura przed dostawą i faktura zaliczkowa
Jeśli wystawiasz fakturę wcześniej, niż powstaje obowiązek podatkowy, kurs bierzesz z ostatniego dnia roboczego przed dniem wystawienia faktury. Przy dostawie 12 października i fakturze z 6 października będzie to kurs z 5 października: 4,3855 zł (tabela 193/A/NBP/2026). Podstawa wynosi wtedy 43 855,00 zł, a VAT 10 086,65 zł.
Przy zaliczce obowiązek podatkowy powstaje w dniu jej otrzymania, co do otrzymanej kwoty. Klient wpłaca 10 000 euro 1 października 2026 r., a ty wystawiasz fakturę zaliczkową 5 października. Kurs pochodzi z 30 września: 4,3672 zł (tabela 190/A/NBP/2026). Podstawa to 43 672,00 zł, VAT 10 044,56 zł. O samym rozliczaniu zaliczek w księgach piszemy w tekście o rozliczaniu zaliczki.
Gdy kwota w walucie później się zmieni, zostajesz przy kursie przyjętym pierwotnie. Przy fakturze korygującej możesz za to użyć kursu z ostatniego dnia roboczego przed dniem wystawienia korekty. Import towarów przeliczasz według przepisów celnych.
Kiedy kurs do PIT różni się od kursu do VAT
W podatku dochodowym przychód w walucie przeliczasz po kursie średnim NBP z ostatniego dnia roboczego przed dniem uzyskania przychodu. Ten dzień to dzień wydania towaru lub wykonania usługi, ale nie później niż dzień wystawienia faktury albo zapłaty. Wcześniejsza z tych dat przesuwa kurs. Szerzej o samym PIT piszemy w tekście o kursie NBP do rozliczenia przychodu w walucie.
Weźmy usługę z 12 października i fakturę z 14 października, ale klient zapłacił już 7 października. VAT nadal liczysz po kursie z 9 października (4,3775 zł), a przychód w PIT po kursie z 6 października (4,3699 zł, tabela 194/A/NBP/2026). Przychód wynosi 43 699,00 zł, czyli o 76,00 zł mniej niż podstawa VAT.
Przy fakturze wystawionej przed dostawą oba podatki zwykle się zgadzają, bo przychód powstaje w dniu faktury. Zaliczka w PIT nie jest jeszcze przychodem, jeśli dostawa nastąpi w kolejnym okresie. Koszty w walucie przeliczasz analogicznie, po kursie z ostatniego dnia roboczego przed dniem ich poniesienia.
Jeden kurs do obu podatków
Ustawa o VAT pozwala przeliczać podstawę opodatkowania według zasad z podatku dochodowego, które cię obowiązują. Wtedy VAT i przychód w księdze idą po tym samym kursie. Taki wybór wiąże cię jednak przez co najmniej 12 kolejnych miesięcy, licząc od miesiąca wyboru. Po rezygnacji wracasz do zwykłych zasad także na co najmniej 12 miesięcy.
W wyszukiwarce powyżej wpisujesz kwotę, walutę, stawkę i daty, a dostajesz osobno kurs do VAT i do PIT z numerami tabel oraz gotową formułkę na fakturę, na przykład: „Kurs średni NBP EUR z dnia 09.10.2026, tabela nr 197/A/NBP/2026: 4,3775 zł. Kwota VAT: 10 068,25 zł.” Skopiuj ją do uwag na fakturze, a numer tabeli zachowaj do księgi.
